Over bh’s, opstandige oudjes en solidariteit

media image

Zoals elk jaar vraag ik me tijdens de eerste autorit naar het afgelegen Merksplas af welk vlees we dit jaar in de kuip zullen hebben. Zullen ze rustig zijn, de heren die ik straks voor me krijg? En toch mondig tegelijk? Zullen het interessante gesprekken worden? In het Nederlands of het Engels? Het is eind maart en de zon komt er door. Met heimwee denk ik terug aan recent bezochte Argentijnse bergen en Braziliaanse watervallen. De afgelopen vijf maanden trok ik met de rugzak door Zuid-Amerika. Het kempenlandschap waar ik nu door bol, is zo plat als maar zijn kan. Maar dan sla ik een kasseienweg in en duikt die grote trieste mastodont weer op: de penitentiaire instelling van Merksplas.

De gedetineerden en geïnterneerden die de MOOOV-films bekijken de komende weken hebben veel aan dit project. Voor hen is het een zeldzaam platform om zich positief te tonen aan de buitenwereld. Maar ik heb hier net zoveel aan als hen. Het is aanpassen voor mij, terug in België zijn na zo’n lange tijd. MOOOV betekent gelukkig een mooie overgang. De festivalfilms brengen me terug naar bekende zuiderse sferen. Zo is er dit jaar een focus op Colombia, mijn favoriet land tijdens de reis. Maar er zijn vooral veel films over plekken die ik nog zou willen ontdekken. Ik ben er zeker van dat dat voor het publiek tijdens het festival eind april ook geldt.

En er is nog een reden waarom dit Behind The Scenes-project zo boeiend is. Door het feit dat de gevangenisjury - net als de professionele CANVAS-jury - uit mensen bestaat van over de hele wereld, leren we tijdens de nabesprekingen allemaal bij van elkaar. Over accenten en talen, over verschillen in denkpatronen en over uiteenlopende gewoontes, over grote oorlogen, maar net zo goed over persoonlijke familiekwesties.

Vandaag is de eerste keer dat we samenkomen, en daarom bekijken we een kortfilm en nog geen langspeelfilm die in MOOOV's competitie zit. Want na het bekijken van de kortfilm kunnen de ingeschrevenen zich nog bedenken. Indien dit project alsnog hun ding niet is, hoeven ze zich niet te engageren om de komende weken alle 8 competitiefilms te bekijken en beoordelen.

Voor ik straks in het lokaal binnenkom waar ons project doorgaat, moet ik nog door vier stalen deuren en een ijzeren deur, maar eerst en vooral door een metaaldetector. Dat is een nieuwe dit jaar. Aan de andere kant van de detector staat Rob me op te wachten, de nieuwe cultuurverantwoordelijke binnen de gevangenis. We hebben al gemaild, maar ik heb hem nog niet in het echt ontmoet. Ik loop door de detector, klaar om hem een hand te geven, maar dan begint het kreng te piepen. Na wat oorbellen en speldjes te hebben uitgedaan, en tenslotte ook mijn schoenen, krijg ik nog steeds gepiep. De lampen van de detector gaan af ter hoogte van mijn borst. ‘Ik denk dat het uw bh is’, zegt een van de cipiers die er op staat te kijken. Hij bezorgt me een linnen zakje en gebiedt me mee te komen. Ik moet naar een kleedkamertje in de gang, daar mijn bh uitdoen en in dat linnen ding stoppen. Onder het toeziend oog van drie cipiers en Rob moet ik zonder bh weer door de detector. Geen gepiep meer. Terug naar het kleedhok, bh aan, linnen zak weg, door de detector. Rob staat er nog steeds. We geven een hand. Qua gênante eerste ontmoeting kan dit tellen.

Samen met Rob wandel ik over de imposante binnenplaats van de gevangenis, waarop gigantische bomen staan die er al eeuwen lijken te staan. Dit jaar gaat het project door in een ander lokaal, want het vorige lokaal is vanwege brandschade niet toegankelijk. Vorig jaar, net na dat dit project was afgesloten, had de gevangenis te kampen met een zware opstand. (link: http://www.standaard.be/cnt/dmf20160508_02278504).

Het nieuwe lokaal is ruimer en aangenamer dan het vorige. De geïnteresseerde deelnemers sijpelen binnen en zetten zich ongemakkelijk rond de tafel. Na de uitleg over wat we de komende weken precies zullen doen, gaan ze voor het projectiescherm zitten. Ik leg het Tunesische WE ARE JUST FINE LIKE THIS op, MOOOV’s films uit kortfilmcompetitie dit jaar. De hoofdrol in de film is voor Baba Azizi, een oude man in een rolstoel die aan geheugenverlies lijdt en bij zijn volwassen dochter komt inwonen. Die laatste probeert goed voor hem te zorgen en aan zijn dieet en gezondheid te denken, maar hij doet koppig zijn zin en vreet ’s nachts de koelkast leeg. Wanneer de tienerzoon des huizes echter ontdekt dat zijn grootvader niet zo ziek is als die zich voordoet, sluiten beide mannen een deal.

Na de film stel ik gewoonlijk als eerste een open vraag, zoals ‘Wat wil de regisseur met dit verhaal vertellen?’ Volgens Diablo* gaat de film over verschillende generaties. Baba Azizi staat symbool voor de oudere generatie. De man weet dat hij geen essentiële rol meer zal spelen in de maatschappij en gedraagt zich daarom tegendraads. Zijn dochter staat als volwassen vrouw  wél midden in het leven. Zij is de spil waar het gezin rond draait. Ze werkt hard en zorgt voor iedereen, maar krijgt ook met de meeste stress en ondankbaarheid te maken. Haar zoon, de tiener, is nog te jong om verantwoordelijkheid op te nemen. En toch smeedt die laatste samen met Baba Azizi een plan om zijn moeder weer gelukkiger te maken.

Iedereen is het er over eens dat dit een fijne coming-of-age-film is, maar dan een die over drie  verschillende generaties gaat en in maar 19 minuten duurt.

Na ons gesprek zijn alle kandidaten overtuigd. Ze willen allemaal deelnemen aan dit project. De enige moeilijkheid is dat niet iedereen perfect Engels begrijpt, hoewel alle ondertitels de komende weken in het Engels zullen zijn. Zo is er João*, die eigenlijk alleen Frans spreekt. Maar Carlito* springt bij. Hij wil gerust voor hem vertalen. Het belooft dus een bonte mix aan talen, culturen en solidariteit te worden in dit lokaal. En dat geldt niet alleen voor de MOOOV-films.

*Om privacyredenen werd niet met de echte namen van de juryleden gewerkt. Ze kozen allemaal een pseudoniem.


Arkasha Keysers

media image

Behind the Scenes

Tijdens de weken voor het festival officieel van start gaat, bekijkt de Behind The Scenes-jury alle 8 competitiefilms van het festival in de gevangenis Merksplas. Binnen de vier muren van het activiteitenlokaal debatteren 15 gedetineerden en geïnterneerden over films die zich aan de andere kant van de wereld afspelen. Na elke film wordt er over de films gediscussiëerd, elk jurylid geeft persoonlijke punten aan de film en op het einde van de rit kiezen zij een winnaar, die de Behind The Scenes-prijs in de wacht sleept.